Ali Numan Kıraç

Ali Numan Kıraç, Prof. Dr., (d. 1897, Bursa, ö. 30 Haziran 1954), Türk bilim insanı, Ziraat Mühendisi, Dry Farming Deneme İstasyonu’nun kurucusu, kuru tarım alanında uzmandır.

1897 yılında Bursa'da doğdu. Kafkas kökenli bir ailenin çocuğudur. 1914'te Bursa Ziraat Mektebini bitirdi. Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra 1919 yılında kendi okulunda muallim  muavini olarak çalışmaya başladı.  1921’de Amasya’ya giderek önce Darulharır Müdürü, ardından da Ziraat Mektebi muallimliği yaptı. 1925 yılında Semiha Hanım ile evlendi. 1926’ya kadar Amasya’da kalan Ali Numan Bey, Ankara Ziraat Mektebi’ne öğretmen olarak atandı ve aynı dönemde Gazi Çiftliği’nde ziraat mütehassısı görevini üstlendi.  1927 yılında Gazi Mustafa Kemal ile tanıştı ve başarılı çalışmaları takdirle izlendi. İlk çocuklarına Can ismi Gazi  Mustafa Kemal tarafından verildi.

1927'de ziraat konusundaki eğitimini ilerletmek üzere Atatürk tarafından Amerika’ya gönderildi ve Kansas State University - College of Agriculture, sonra da Nebraska University’ye devam etti ve 1931 yılında mezun oldu. Amerika’da eğitim almış ilk ziraat mühendisi olarak Türkiye’ye döndü. Eskişehir'de kurulan çiftliğe, sulu ve kuru tarım çalışmalarını karşılaştırmalı olarak yapmak üzere deneme istasyonu müdürü olarak görevlendirildi. Eskişehir’in 5 km dışında Karacaşehir eteklerinde kurulmuş olan Dry Farming Deneme İstasyonu’nda 1931 - 1942 yılları arasında görev yaptı. 1934 yılında Soyadı Kanunu çıkınca, Atatürk aileye; Ali Numan Bey’in Eskişehir’deki “kuru ziraat” üzerine yaptığı başarılı çalışmalarından dolayı “Kıraç” soyadını armağan etti.

1943’e kadar Zirai Kombinalar Batı Bölgesi Reisi, 1947’ye kadar da Eskişehir Teknik Ziraat Müdürü görevlerini sürdürdü.  Sonraki üç yıl süresince de  Devlet Üretme Çiftlikleri Müşaviri olarak çalıştı. Demokrat Parti’nin ilk yılında Atatürk Orman Çiftliği Müdürü ve Devlet Üretme Çiftlikleri Genel Müdürü görevini yürüttü ve  Tarım Bakanlığı müsteşarı oldu.

Kıraç’ın 1946 seçimlerinde CHP milletvekili adayı olması, Halkevi Başkanlığı yapması DP içinde sorun olmuştu. Tarım Bakanı Nihat İyriboz, Menderes’in israrlarına rağmen Ali Numan Kıraç’ı görevden almayı kabul etmiyordu. Onun düşüncesi; Kıraç, Türk tarımı için gerekliydi. Sonuç olarak hükümet istifa etti. İyriboz, Tarım Bakanlığından alındı. Yeniden kurulan Menderes Hükümetinde Tarım Bakanı olarak atanan Nedim Ökmen döneminde 1951 yılının Ekim ayında emekliye sevk edildi.

Eskişehir’deki çok önemli bir hizmeti de “Köy Eğitmeni Kursu”nun müdürlüğünü yapmış olmasıdır. 1944-46 yıllarında Eskişehir Halkevi Başkanlığı yapmıştır. Dolayısiyle Türk tarımına olduğu kadar Eskişehir’in ekonomik ve sosyal yaşamına da katkıda bulunmuştur.

Ali Numan Kıraç 30 Haziran 1954 günü vefat etti. Türkiye Ziraat Mühendisleri Odası tarafından, vefatından 44 yıl sonra 1998 yılında Cumhuriyet dönemi Türkiye tarımına ve ziraat mühendisliği mesleğine yaptığı üstün hizmet ve katkılardan dolayı gıyabında “Onur Plaketi” verildi. 30 seneyi aşkın bir süre Anadolu tarımının kalkınmasına emek vermiş ve alanında üç kitap yayımlamıştır. Tanınmış iş insanları Can ve İnan Kıraç'ın babasıdır.

Kuru Tarım (Dry Farming) Deneme İstasyonu’nda A. Numan KIRAÇ tarafından yürütülen ve türünün en uzun süreli araştırmaları olan, bugün pek çok ülkeye model olarak sunulan, buğday üretiminde toprak işleme ve ot kontrolünü temel alan “Kuru tarım sistemi” uluslararası kuruluşlarca “Türk mucizesi” olarak takdim edilmiştir.

Türkiye'de kuru tarımın (dryfarming) öncüsü, Atatürk Orman Çiftliği eski Müdürü ve Tarım Bakanlığı Müsteşarlarından Ali Numan Kıraç, bizzat Atatürk'ün telkini ile ABD'deki Kansas Üniversitesi'ne yüksek öğrenim için yollanmış bir ziraatçiydi.

Hakkında detaylı bilgi için bkz:

https://lnkd.in/dEbTXwdK (s.50-51)

https://lnkd.in/dG5C4S4K

Prof Atilla Eriş https://www.researchgate.net/publication/341110749_Cumhuriyetin_Ilk_Yillarinda_Turk_Tarimi_ve_Ali_Numan_Kirac

https://www.etonet.org.tr/uploads/122-dergi-eto-web.pdf

Kaynakça

Ayrıca bkz.: BABAM ALİ NUMAN KIRAÇ, https://cankirac.com/babam-ali-numan-kirac