Sıcak çarpması. Ani hava değişiklikleri. Düşmeler. Kimyasal maruziyet. Ağır ekipmanlardan veya bir aletin yanlış kullanımından kaynaklanan yaralanmalar.
Yaptıkları işin birçok tehlikesine rağmen, Türkiye’deki tarım işçilerinin çoğu sağlık hizmetleri, emeklilik maaşı veya iş kazaları ve hastalıklarından kaynaklanan mali koruma gibi haklara erişemiyor. Bu işçiler genellikle mevsimlik ve kayıt dışı olarak resmi iş güvencesinden yoksun olduklarından, hastalık ve yaralanma durumunda gelirlerini kaybetme ve yoksulluğa düşme riskiyle karşı karşıya kalıyorlar.
Tarım işçilerinin %80’den fazlası kayıt dışıTahminler, Suriye’deki çatışmadan kaynaklanan mülteci akınından önce bile Türkiye’deki tarım sektöründeki işçilerin %80’inden fazlasının kayıt dışı olduğunu gösteriyor. Tarım işverenleri büyük ölçüde işgücü piyasası düzenlemelerinden muaf ve mevsimlik tarım işleri ülkenin resmi istihdam şartlarının dışında kalıyor. Çiftliklerdeki çalışma koşulları genellikle kötü; kazançlar sıklıkla asgari ücretin altında kalıyor ve işçi koruması yetersiz.
Çiftçilerin işçileri günlük olarak işe aldığı tarımsal işlerin mevsimsel doğası, işverenlerin işçilere resmi istihdam sağlamaları için çok az teşvik sağlıyor. Bir gün bir işçi kayısı toplarken, ertesi gün patlıcan hasadı yapabiliyor. Bu durum, işçilerin ilgili beceri veya deneyime sahip olmamasına, yaralanmalara ve maliyetli ürün kayıplarına yol açabiliyor.
Bu kırılganlığı azaltmak, eşitsizliği azaltmak, tarım sektörünü güçlendirmek ve ülkenin ekonomisini ve gıda güvenliğini sağlamlaştırmak için kritik öneme sahip. Bunu yapmak; daha istikrarlı istihdam yaratmak için ülkenin işgücü piyasasında kayıtlılığı artırmak; tarım işçileri için beceri eğitimine ve çiftçiler için kayıtlılık bilincine yatırım yapmak ve çalışma koşullarını iyileştirmek gibi sistemik bir değişim gerektiriyor.
Tarıma resmiyet kazandırmakBu zorlukların üstesinden gelmek için Dünya Bankası destekli Tarım Sektöründe Resmi İstihdam Desteği (FESAS) projesi devreye alındı. Avrupa Birliği’nin mali desteğiyle Tarım Kredi Kooperatifleri (ACC) tarafından uygulanan FESAS, işgücünün resmiyet kazanmasını ve tarım işçileri için sigorta getirilmesini sağlayarak iş yaratılmasına, tarımsal verimliliğin artmasına ve ülkenin en savunmasız işçilerinden bazılarının korunmasına yardımcı oldu.
İşçiler için, programın sağladığı türden sosyal güvenceye erişim, hayatlarını tamamen değiştirdi. Hava kötüleşirse, işçiler hastalanırsa veya yaralanırsa, yine de ücretlerini alabiliyorlar.
İşverenler de somut faydalar gördüler: Çalışanların bağlılığının ve moralinin artması, verimliliğin yükselmesi, işçi becerilerinin artması ve işçilerinin iş kazaları ve yaralanmalarına karşı daha iyi korunması. Ancak resmileşme, işçilere resmi istihdamın getirdiği hak ve korumaları sağlayarak verimlilik kazanımlarının ötesinde bir şeyler de sundu.
Tarımsal verimliliğin artmasına katkı yaptıFESAS ayrıca, çiftçileri işçi çalıştırmaya teşvik etmek ve becerilerini geliştirmelerini sağlamak amacıyla ücret sübvansiyonları yoluyla tarım verimliliğinin artmasına yardımcı oldu. İşçiler, olumsuz koşullar altında farklı çiftliklerde aralıklı olarak çalışmak yerine, tek bir çiftlikte tam zamanlı çalışan olabildiler. Bu, daha yetenekli bir iş gücü geliştirerek ve uzmanlaşma yolları sağlayarak genel verimliliği artırdı.
FESAS 2.000’den fazla çiftçiye muhasebe, iş sağlığı ve güvenliği ve yasal düzenlemeler gibi konuları kapsayan eğitimler verdi. Bu eğitimler, çiftçilerin resmi istihdam sağlama konusundaki rolleri ve sorumlulukları konusunda farkındalıklarını artırdı ve onlara sosyal güvenlik sistemiyle ilgili evrak işlerini yönetmek için pratik bilgiler kazandırdı.
Projenin avantajları anlatıldıFESAS saha personeli, kırsal topluluklarda toplantılar yaparak işverenler, tarım işçileri, ticaret birlikleri, önde gelen çiftçiler ve yerel yönetimlerle iletişim kurdu ve projenin çiftlik sahiplerine ve çalışanlarına sunduğu fırsatları anlattı. Başvuru ve bilgilendirme oturumları, çiftçilerin günlük tarım rutinlerinin bir parçası olarak kolayca erişebilecekleri ve ziyaret edebilecekleri yerlerde düzenlendi.
FESAS programına 1.638 çiftçi katıldı ve program ülke genelinde 12.200’den fazla resmi iş yaratılmasına yardımcı oldu. FESAS tarafından desteklenen işçilerin yaklaşık %40’ı kadındı ve programa katılan çiftçilerin yarısından fazlası, Haziran 2025’te sona eren beş yıllık uygulama süresi boyunca mültecileri istihdam etti.
Projenin başarısı ikinci aşama için temel oluşturdu. Bu başarılara dayanarak, FESAS, Türkiye’nin tarım sektöründe resmi iş imkanlarının yaratılmasını ve dezavantajlı gruplar için fırsatların genişletilmesini desteklemeye devam etmek amacıyla 2026 yılında aynı illerde ikinci aşamasını başlattı; böylece daha fazla çiftçi ve işçinin resmi istihdamın sağladığı güvenlik, istikrar ve fırsatlardan yararlanabilmesi sağlanıyor.Read More