Kırsal alanlardaki yaşam kalitesini yükseltmeye katkı sağlayacak süreç olarak ifade edilebilecek kırsal kalkınma, tarımsal üretimin dışında başka unsurları da kapsayan çok yönlü bir vizyonu gerektirmektedir. Yeni bir uygulamanın başlamasına doğru yol alırken, üretici örgütü kavramının genel bir tanım yapacak olursak; tarım ve gıda sektörlerinde üreticilerin veya yetiştiricilerin bir araya gelerek güçlerini birleştirdikleri, haklarını korudukları ve ortak ekonomik faaliyette bulundukları yasal tüzel kişiliklere tarımsal üretici örgütü denmektedir.

Ülkemizde tarımsal amaçlı üretici örgütleri kapsamına 24/4/1969 tarihli ve 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu kapsamında kurulan tarımsal amaçlı kooperatifler, 10/6/2010 tarihli ve 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu kapsamında kurulan ıslah amaçlı hayvan yetiştirici birlikleri ve 29/6/2004 tarihli ve 5200 sayılı Tarımsal Üretici Birlikleri Kanunu kapsamında kurulan tarımsal üretici birlikleri girmektedir.

Her birinin mevzuatı, kuruluş amaçları, ana sözleşmeleri bulunmaktadır. TOB Tarım Reformu Genel Müdürlüğünün web sayfasında yer alan 31.12.2024 yılı tarımsal örgütlenme tablosuna göre; 9.435 adet tarımsal kalkınma kooperatifinin ortak sayısı 2.251.526, 5200 sayılı Kanuna göre kurulan 805 üretici birliğinin üye sayısı 251.707, 5996 sayılı Kanuna göre kurulan 275 ıslah amaçlı yetiştirici birliğinin üye sayısı 570.4542’tür. Aynı tabloda Ülkemizdeki ziraat odası sayısı 760 ve üye sayısı 5.225.151 olarak yer almaktadır.

Coğrafi, sosyolojik ve hukuki açıdan da tanımları yapılan kırsal alanlara baktığımızda, kırsal kalkınmanın adeta ekonomik dinamosu durumunda olduğu bilinen tarımsal üretim; orada yaşayanlara istihdam imkânı sağlayan, onların gelirini, ekonomik refahını ve yaşam kalitesini artırmaya destek olarak, kırsaldan göçü azaltmaya katkı sağlamasının yanı sıra, gıda güvencesini oluşturmanın ve tarıma dayalı sanayiye hammadde sağlamanın temelidir. Ancak kooperatifler ve tarımsal örgütler sadece ekonomik bir birlikteliği ifade etmez, aynı zamanda üreticinin alın terini ve emeğini koruyan bir vazife, görev ve misyon edinmek durumundadır.

Kırsalın kalkınmasında önemli yeri ve etkisi olduğu bilinen tarımsal üretici örgütlerinin; üye ve ortaklarının üretim, depolama ve pazarlama ile ilgili işlerini kolaylaştırıcı ve ürünlerinin değerini bulması için çalışmalar yapar durumda olması her geçen gün daha önemli duruma gelmektedir. Konu artan ve hak ettiği önemi nedeniyle 2026-2028 Orta Vadeli Programda, tarımda verimlilik artışı ve katma değer odaklı dönüşümün sağlanması hedefinin altında, ‘Küçük ölçekli işletmelerin pazara erişiminin artırılması ve üretici örgütlerinin etkinliğinin güçlendirilmesi amacıyla üretici örgütlenmesi desteklenecek, örgütlenme modelleri geliştirilecektir’ şeklinde bir eylem olarak yer almaktadır.

Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından 2024 yılında başlatılan ve çok doğru bir uygulama olan Tarımsal Amaçlı Üretici Örgütlerinin Derecelendirilmesi süreci her yıl tekrarlanmakta ve sonrasında Birinci Derece Tarımsal Örgüt Sertifikası almaya hak kazanan tarımsal amaçlı üretici örgütleri belirlenmektedir. Bu çalışma söz konusu örgütlere ve/veya bu örgütlerin ortaklarına/üyelerine, Bakanlık tarafından sağlanacak destek, hibe, ödül, teşvik veya avantajlardan, ayrıca Bakanlık uygulamalarından öncelikli ve ayrıcalıklı olarak yararlanma imkânı sağlamaktadır.

Başvuru süreci ve başvuru için belirlenmiş kurallar, izlenmesi gereken yol ve puanlamaya esas olacak kriterlerin doğruluğunu gösterecek… Başvuru koşullarını taşıyan, mevzuatın gerektirdiği tüm sorumlulukları yerine getiren, tarımla ilgili lisans, yüksekokul veya tarım meslek liseleri mezunlarını, kadınları istihdam eden, idari ve mali konulardaki pozitif durumlarını belgeleyen, fuarlara katılma, stant açma, coğrafi işaretli ürüne sahip olma, yöneticilerinin, denetçilerinin ve üyelerinin eğitim almalarını sağlama gibi birçok kriterden gerçekleştirilmiş olan kriterler, bir üretici örgütünün diğerlerinden önde olması sonucunu ortaya çıkarmaktadır.

Müracaatların her yıl yeniden ve internet üzerinden yapıldığı sistemde, 2024 yılında 105 üretici örgütü, 2025 yılında 145 üretici örgütü bu haktan bir yıl süreyle yararlanma hakkını elde etmiştir.

• Konuyla ilgili son bir hatırlatma; 01 Haziran’da başlayan 2026 yılına ait müracaat süreci 05 Temmuz 2026 tarihinde sona erecektir.

Bu veriler neden önemli, bu konuda Bakanlığın destekleri dışında farklı bir avantaj var mı sorusuna cevap bulalım. Üreticilerin örgütlenmesine, kurumsallaşmasına, hizmet standartlarının yükselmesine, tarımsal danışmanlık hizmetinin daha da yaygınlaşmasına olan etkilerine, yani konunun tüm yönlerine bakmaya çalışalım.

Kırsal kalkınmaya destek anlamında çok önemli yatırımların desteklendiği diğer tedbir, program ve projelere ilave olarak önünüzdeki aylarda uygulanmaya başlayacak IPARD III Danışmanlık Hizmetleri Tedbiri’nin (M10) hazırlık çalışmaları devam etmektedir. Tedbirle; kırsaldaki çiftçilere ve küçük işletmelere, IPARD programı sayesinde, işletmelerinin sürdürülebilir yönetimi ve işletmelerinin ekonomik ve çevresel performansını iyileştirmeleri konusunda yardımcı olmak hedeflenmektedir.

IPARD III Danışmanlık Hizmetleri ve Üretici Örgütleri

IPARD III Danışmanlık Hizmetleri Tedbirinde; tedbire ayrılan AB kaynaklarının kullanımının uzman tarım danışmanları üzerinden kurgulanmakta olduğundan; sözleşmeli çiftçilerine proje hazırlamaları için, ziraat odalarının uzman tarım danışmanı istihdam etmelerini yeterli görmektedir. Ayrıca tedbir kapsamında Birinci Derece Tarımsal Üretici Sertifikası bulunan üretici örgütlerinin, tarımsal danışmanlık yetki belgesi alarak Uzman Tarım Danışmanı istihdam etmeleri durumunda bu danışmanlar da söz konusu projeleri hazırlama imkânına sahip olacaktır. Belirtilen uzman tarım danışmanları ilave olarak tedbir kapsamında yer alacak konularda grup danışmanlığı da yapacaklardır. Burada proje hazırlanması ve grup danışmanlığı çalışmaları sırasında danışmanın, üretici örgütünün ve ziraat odasının bazı maddi kazanımlarının olacağının ifade edilmesinde yarar görülmektedir.

Uzman tarım danışmanlarının Ziraat Odaları ve BDÜÖ’lerinde istihdamını olumlu yönde etkileyecek bu durum, aynı zamanda IPARD III, yani AB kaynaklarından küçük ölçekli işletme sahibi çiftçilerin kullanımına yönelik ayrılan bu kaynaktan daha fazla sayıda çiftçinin yararlanmasına imkân verecektir. Konuyu olağan akışına bırakmadan, Ziraat Odalarının ve BDÜÖ listesinde yer alan ve alacak olan üretici örgütlerinin konuyla ilgili ayrıntılardan haberdar olmaları, mevzuatın gereklerini yerine getirmeleri sağlanmalıdır. Tabii ki 760 ziraat odasının ve binlerce üretici örgütünün uzman tarım danışmanı istihdam etmesi bir anda mümkün olmayabilir. Ancak hazırlık dönemi olarak ifade edilebilecek bu sürenin iyi kullanılması ve imkânı olanların haberdar olmaları değerli hale gelmektedir. Aynen birçok tarımsal üründe erkenciliğin avantajlarından yararlanarak daha fazla gelir elde eden işletmeler örneğinde olduğu gibi, hâlihazırda uzman tarım danışmanı istihdam eden Ziraat Odaları ve Birinci Derece Tarımsal Üretici Örgütü Sertifikasına sahip olan örgütler, diğerlerine göre bir adım önde olacaklardır.

2026 yılında uzman tarım danışmanı istihdam eden ziraat odası sayısının 85 (%7), danışman sayısının 135, 2025 yılında BDÜÖ Sertifikası almaya hak kazanan örgüt sayısı 105’tir. Bu örgütlerden sadece 18’inde (% 17) 34 uzman tarım danışmanı istihdam edilmektedir. Bu veriler mevcut durumun yeterli olmadığını ortaya koymaktadır. Özetle söylemek gerekirse, ziraat odaları ve BDÜÖ sertifikası olan veya yeni sahip olacak üretici örgütleri uzman tarım danışmanı istihdam etmelidir.

Bir süre sonra tarım danışmanlarının hazırladığı proje sayısı arttıkça ve yararlılığı diğer çiftçiler tarafından görüldükçe konu çok daha iyi anlaşılacak ve etkisi hissedilecektir. Burada gözden kaçırılmaması gereken diğer bir husus, hazırlanacak olan projelerin Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu’na sunulacağı; projelerin kurum tarafından belirlenen kriterlere uygun olarak hazırlanması… Hazırlanabilecek proje konuları, proje bütçesi, son müracaat tarihi vb. ayrıntılar kurumun yapacağı çağrı ilanında yer alacaktır.

Başlangıçta çok hissedilmese de, hazırlanacak projeler sayesinde kaynaklardan yararlanma oranı arttıkça, üretici örgütü yöneticileri ve çiftçiler doğal olarak örgütlerinin söz konusu listede yer alması için neler yapılması gerektiğinin peşine düşeceklerdir. Bütün bu çabalar üye veya ortak çiftçilerin ve yöneticilerin arayışa girmeleri, üzerlerine düşenleri yapmaları, üretici örgütüne sahip çıkılması sonucunu ortaya çıkaracaktır.

Diğer taraftan az bir puan farkı nedeniyle ikinci derece üretici örgütleri listesinde kalan üretici örgütleri de doğal olarak BDÜÖ listesine girebilmek için uygulama esasları içerisinde yer alan kendi örgütü ile ilgili kriterleri yerine getirme gayretine girecektir. Bütün bu çabalar sonuçta herkesin daha fazla sorumluluk almasını, aidiyetin artmasını, üretici/yetiştirici birliğinin üyelerine yönelik daha fazla hizmet etmesini ve kurumsallaşmanın güçlenmesini doğrudan etkileyecektir.

Etki-tepki veya kazan-kazan, hangi şekilde ifade edilirse edilsin, küçük ölçekli işletmeler için önemli olacak bu kaynaktan yararlanma süreci birçok hususu etkileyecek ve zaman zaman gündeme getirilen Ülkemizde üreticilerin yeterince örgütlü olmaması ya da örgütlü olmanın bir faydasını görmemesi gibi olumsuz ifadeler yerini başarılı, üye veya ortak çiftçileri için yararlı hizmetleri anlatan hikâyelere bırakacaktır.

Bütün bu ifade edilenler, zamanında ve doğru dokunuşların bir sistemi canlandırmasına ve harekete geçirmesine olan olumlu etkisini açısından çok değerli olduğunu göstermektedir.

Konu hakkında bilgilendirme, farkındalık oluşturma ve teşvik etmek amacıyla bazı etkinlik ve organizasyonlar yapılması önemli olacaktır. Bir ildeki ziraat odasının veya üretici örgütündeki tarım danışmanının hazırladığı projelerin ildeki, çevre illerdeki hatta üretici örgütünün merkez birliği vasıtasıyla bağlı tüm il birliklerine duyurulması, projenin hazırlandığı çiftçinin ziyareti ya da bizzat çiftçinin konuşturulacağı bilgilendirme görselleri paylaşımı ve bu paylaşımların çiftçilere ulaşmasının temini, iyi uygulama örneklerinin web sayfaları ve sosyal medya hesapları vasıtasıyla duyurulması vb. gibi yerelde veya ulusal düzeyde gerçekleştirilecek uygun yöntemlerin etkisinden yararlanılmalıdır.

Tabii ki bütün bu gelişmeler ve özellikle verilerin hızlı bir şekilde analizi, üretimin herhangi bir aşamasındaki olumsuzlukları haberdar ettiği ifade edilen yapay zekânın, tarımsal üretimde çok yaygın ve etkili bir şekilde kullanılacağı öngörüsü tarım danışmanlarının da yapay zekâ konusunun tam orta yerinde yer almalarını gerektirecektir. Artık geleceğin başarılı üreticisinin tarımsal üretime yönelik işlemleri iyi bir şekilde yapan değil, verileri iyi okuyan, teknolojiyi doğru kullanan ve gelişmeleri zamanında takip edip, kendisini ve teknolojisini güncelleyen üreticiler olacağı yüksek sesle dillendirilmektedir.

Bu gerçek tarım danışmanlarının daha farklı bir vizyona sahip olmalarını, alanı ile ilgili her türlü gelişmeyi takip etmelerini, doğru ve güncel bilgiyi izlemelerini, uygulamada yetkin olmak için çaba göstermelerini ve sürekli kendilerini geliştirme sorumluluğunu bir mesleki etik kuralı olarak benimsemelerini ve uygulamalarını gerektirecek ve ilerleyen yıllarda aranan/tercih edilen kişiler durumuna gelmelerini sağlayacaktır.

The post Kırsalda Yeni Dönem: Örgütlenme, Tarımsal Danışmanlık ve IPARD III appeared first on Ajans Tarım.

Kaynak:Read More