Yapay zekâ, dünya genelinde hükümetlere çoktan girmeye başladı. Kamu görevlileri, belgeleri özetlemek ve bilgi aramak için yapay zekâyı kullanıyor. Vergi idareleri, dolandırıcılığı tespit etmek için yapay zekâdan faydalanıyor. Hükümetler, vatandaşların sorularını yanıtlamak için sohbet robotları, hastalık teşhis araçları ve kamu yönetimini daha verimli hale getirmek için sistemler geliştiriyor.
Peki, yapay zekânın hükümetlerde kullanımı ne kadar yaygın? Ve hükümetler, yapay zekâyı etkili bir şekilde kullanmak için gerekli kurumları, becerileri ve veri sistemlerini oluşturuyor mu?
60 ülkeden veriler toplandıDünya Kalkınma Raporu 2026 için hazırlanan Yapay Zeka ve Veri ile Daha İyi Yönetişim Anketi’nden elde edilen yeni kanıtlar, bu sorulara ışık tutuyor. Anket, merkezi dijital ajanslar, bakanlıklar ve yönetim bilgi sistemlerinden sorumlu yetkililer de dahil olmak üzere, tüm gelir seviyelerindeki 60 ekonomideki hükümetlerden doğrudan bilgi topladı.
Yapay zekânın benimsenmesi yaygın ancak hâlâ yüzeyselİlk bulgu, yapay zekanın hükümetlerde ne kadar yaygınlaştığı oldu. Ankete katılan hükümetlerin çoğu, yapay zekayı bir şekilde kullandıklarını bildiriyor. Ancak bu benimsemenin büyük bir kısmı nispeten gayri resmi kalıyor. Hükümetlerin dahili yapay zeka kullanımının %44’ü, bilgi arama, belgeleri özetleme veya basit yardım alma gibi geçici görevler için yapay zekayı kullanan bireysel kamu görevlilerinden oluşuyor.
Bireysel çalışanlara üretken yapay zekaya erişim sağlamak verimliliği artırabilir. Ancak bu, yapay zekayı bir kuruluşun çalışma şekline entegre etmekten farklıdır. Yapay zeka resmi iş akışlarının bir parçası haline geldiğinde, hükümetler ortak süreçler oluşturabilir, performansını izleyebilir, riskleri yönetebilir ve kurumsal bilgi birikimi sağlayabilir. Benimseme bireysel düzeyde kaldığında, bu faydaların çoğu kurum yerine bireysel kullanıcılarda kalabilir.
Bu durum özellikle düşük gelirli ekonomilerde belirgin olmakla birlikte, üst orta ve yüksek gelirli ekonomilerde bile hükümetlerin yaklaşık üçte biri, yapay zeka kullanımının hâlâ plansız ve gelişigüzel olduğunu bildirmektedir.
İnovasyon sadece zengin ülkelerle sınırlı değilAynı zamanda, bulgular, hükümette anlamlı yapay zeka inovasyonunun yüksek gelirli ekonomilerle sınırlı olduğu fikrine meydan okuyor. Gelirin, hükümetin yapay zeka benimsemesi için bir kader olmadığı tespit edildi.
Örneğin, Filipinler, gelirlerini eksik beyan etme riski taşıyan vergi mükelleflerini belirlemek için tahmine dayalı yapay zeka kullanıyor. Tayland, göğüs röntgenlerinden tüberküloz ve akciğer kanserini tespit etmek için yapay zeka kullanıyor. Uganda, elektronik belge yönetim sistemi içinden insan kaynakları sorularını yanıtlamak için bir yapay zeka asistanı geliştirdi. Demokratik Kongo Cumhuriyeti, devlet sınavlarını düzeltmeye yardımcı olmak için bir yapay zeka sistemi kullanıyor. Burkina Faso, vatandaşların yasal metinlerde gezinmesine yardımcı olan bir asistandan telif hakkı izleme için yapay zeka uygulamalarına kadar çeşitli araçlar geliştirdi.
Yapay zekâ, etrafındaki ekosistem kadar iyiYapay zeka, zayıf devlet sistemlerinin eksikliklerini otomatik olarak telafi edemez.
Yapay zekanın kamu yönetimini iyileştirmesi için, hükümetlerin güvenilir ve farklı sistemler arasında kolayca paylaşılabilen verilere, yapay zekayı uygun şekilde kullanmayı bilen kamu görevlilerine, deneme ve öğrenmeyi destekleyen organizasyonel yapılara ve riskleri yöneten yönetim düzenlemelerine ihtiyacı vardır.
Ülke gelir düzeylerinin tamamında, veri kalitesi ve erişilebilirliği, yapay zekanın benimsenmesinin önündeki en sık bildirilen engeller arasında yer almaktadır. Bu durum, zengin ve fakir ekonomilerde aynı şekilde geçerlidir. Doğru, erişilebilir ve birlikte çalışabilir devlet verileri olmadan, gelişmiş yapay zeka araçlarının bile çalışabileceği materyal sınırlıdır.
Bu noktada kısıtlamalar farklılaşıyor. Düşük gelirli ekonomilerde, hükümetlerin %58’i yapay zekâ politikalarının, kılavuzlarının, çerçevelerinin veya standartlarının eksikliğini, benimsemenin önündeki en büyük üç engelden biri olarak tanımlıyor. Örneklemdeki yüksek gelirli ekonomilerin hiçbiri bunu önemli bir engel olarak tanımlamıyor.
Yüksek gelirli ekonomiler farklı bir dizi sorunla karşı karşıya kaldı. Yüksek gelirli ekonomilerde bu oran %19 iken, yüksek gelirli ekonomilerde %65 oranında gizlilik ve etik kaygılar önemli bir engel olarak görülüyor. Eski BT sistemleri, birlikte çalışabilirlik ve uzman yetenek eksikliği de daha belirgin kısıtlamalar haline geliyor.
Bu durum, her yerde eşit şekilde uygulanabilecek tek bir yapay zekâya hazırlık kontrol listesinin olmadığını göstermektedir. Hükümetlerin, başlangıç ​​noktalarına bağlı olarak farklı tamamlayıcı unsurlara ihtiyaçları vardır.
“Gölge yapay zeka”nın ortaya çıkardığı yeni zorlukÜretken yapay zekaya erişim, onun nasıl kullanılacağına dair kurallardan daha hızlı bir şekilde genişliyor.
Hükümetlerin neredeyse üçte ikisi, kamu görevlilerine üretken yapay zeka araçlarına lisans veya resmi erişim sağladığını bildiriyor. Ancak yalnızca %39’unda bunların kullanımını düzenleyen resmi bakanlık çapında yönergeler bulunurken, %38’i ise hala geliştirme aşamasında.
Bu durum, “gölge yapay zeka” olarak adlandırılan bir olasılığı ortaya çıkarıyor; kamu görevlilerinin yeterli kurumsal denetim veya rehberlik olmadan yapay zeka araçlarını kullanması.
Sorun, hükümetlerin her düzenleme kesinleşene kadar denemeleri durdurması gerektiği değil. Ancak denemelerin kurumsal öğrenmeyi de beraberinde getirmesi gerekiyor. Hükümetlerin, yapay zeka sistemlerine hangi verilerin girilebileceğini, insan incelemesinin ne zaman gerekli olduğunu, çıktıların nasıl doğrulanması gerektiğini ve yapay zeka bir hükümet kararını bilgilendirdiğinde kimin sorumlu olacağını belirleyecek mekanizmalara ihtiyacı var.
Yapay zekanın benimsenmesinden daha iyi hükümetler kurmaya…Öyleyse hükümetler için sorulması gereken soru şu olmalı: Yapay zeka, hükümetlerin daha iyi kararlar almasına ve nihayetinde vatandaşlar için daha iyi sonuçlar elde etmesine nasıl yardımcı olabilir?
Yapay zekâ, ancak hükümetlerin daha bilinçli, uygun ve etkili kararlar almasına ve eylemlerde bulunmasına yardımcı olursa kamu yönetimini güçlendirecektir. Yapay zekânın benimsenmesi, hükümetlerin daha iyi kararlar almak için kanıtları kullanma kapasitesini güçlendirmeye yönelik daha geniş bir çabanın parçası olmalıdır.
Dahası, hükümetler yatırımlarını yalnızca yapay zekaya odaklamamalıdır. Kamu görevlilerinin ve kurumların veriyle çalışma, analiz yapma, kanıtları yorumlama ve sağlam çıkarımlar yapma yeteneklerini geliştirmek, hem bugün karar alma süreçlerini iyileştirebilir hem de yarın daha etkili yapay zeka kullanımının temellerini atabilir.
Bulgular dört tamamlayıcı önceliği ortaya koyuyorÖncelikle, insanlara ve analitik yeteneklere yatırım yapın . Kamu görevlilerinin veri ve kanıtlarla çalışma becerisine ve bu araçların neler yapabileceğini ve neler yapamayacağını anlamak, risklerini tanımak ve insan yargısının ne zaman gerekli olduğunu bilmek için yeterli yapay zeka okuryazarlığına ihtiyacı vardır.
İkinci olarak, veri altyapısını güçlendirin . Yapay zeka, düşük kaliteli veya parçalı idari verilerin ortadan kalkmasını sağlamaz. Veri kalitesi, birlikte çalışabilirlik, güvenli veri paylaşımı ve dijital kamu altyapısına yapılan yatırımlar temel önem taşımaktadır.
Üçüncüsü, denemeleri öğrenmeye dönüştürmek için kurumsal kapasite oluşturmaktır . Yapay zekâ ile deney yapan bireysel kamu görevlileri değerli yenilikler üretebilir, ancak hükümetlerin neyin işe yaradığını belirlemek, başarılı uygulamaları kurumsal süreçlere entegre etmek ve uygun yerlerde ölçeklendirmek için mekanizmalara ihtiyacı vardır.
Dördüncüsü, yönetişim ve benimsemeye eşit önem verilmelidir . Yönergeler, denetim düzenlemeleri, özel ekipler, bütçeler ve değerlendirme sistemleri, deneylerle birlikte gelişmelidir. Yönetişim, hükümetlerin yapay zekadan öğrenmelerini sağlarken, kullanımının sorumlu ve uygun olmasını da temin etmelidir.
NotDünya Bankası Grubu’nun blog yazısı, Timothy Lundy, Manuel Ramos-Maqueda, Shyam Jayanti Patel, Daniel Rogger, Flavia Sacco Capurro ve Josefina Silva Fuentealba tarafından hazırlanan ve Dünya Kalkınma Raporu 2026: Yapay Zekanın Vaadi başlıklı arka plan belgesi olan “Hükümet Yapay Zekayı Nasıl Kullanıyor?” başlıklı çalışmadan yararlandı. Arka plan belgesi, Dünya Kalkınma Raporu 2026’nın diğer arka plan belgeleriyle birlikte şu adreste çevrimiçi olarak mevcut.
https://www.worldbank.org/en/publication/wdr2026 Read More