Dünya Bankası Grubu’nun yayımladığı son Emtia Piyasaları Görünümü raporuna göre, küresel şoklar artarken emtia fiyatlarının 2026 yılında %23 oranında artması bekleniyor. Orta Doğu’daki çatışma petrol stoklarını azalttı ve enerji fiyatlarını dört yılın en yüksek seviyesine çıkaracak gibi görünüyor. Bu arada, tahıl sevkiyatındaki aksamalar ve El Niño, hasatları ve gıda erişilebilirliğini tehdit ediyor.
Petrol stoklarının azalmasıyla dünya, daha fazla arz şokuna maruz kalıyor. Ülkeler bu zorluklara yanıt verirken, mevcut araçları aracılığıyla finansman ve destek sağlayan Dünya Bankası Grubu, kendi kaynaklarının yanı sıra özel sermayeyi harekete geçirme yeteneğini de artırıyor.
Gıda fiyatları iki yılda yüzde 18 artacakEnerji fiyatlarının 2026’da %32 oranında artması, üç yıllık düşüşün ardından toparlanması ve 2027’de ise yavaşlaması bekleniyor. Brent petrolünün 2026’da varil başına ortalama 91 dolar olması, 2025’teki 69 dolardan yükselmesi ve ardından 2027’de 79 dolara düşmesi öngörülüyor.
Gıda emtia fiyatlarının ise 2026’da yaklaşık %10 ve 2027’de %7 daha artması bekleniyor; bu da toplamda %18’lik bir artış anlamına geliyor. Bu artışın nedenleri arasında çatışmaların tahıl sevkiyatını aksatması, El Niño’nun hasatları tehdit etmesi ve yüksek yakıt ve gübre fiyatlarının tarımsal maliyetleri artırması yer alıyor. Genel emtia fiyatlarının ise bu yıl %23 artması ve 2027’de %7 oranında düşmesi öngörülüyor.
Gıda krizi öngörüsüTahminler, küresel emtia arzını etkileyen çatışmaların büyük ölçüde yoğunlaşmayacağını varsaymaktadır. Bununla birlikte, Orta Doğu’daki çatışmanın tırmanması ve Rusya’nın petrol altyapısına verilen hasarın devam etmesi durumunda enerji fiyatları daha da yükselebilir. Aynı zamanda, beklenenden yüksek enerji fiyatları, Karadeniz’deki tahıl sevkiyatlarına yönelik saldırılar ve çok güçlü bir El Niño, 2010’ların başlarındaki duruma benzer şekilde, daha fazla insanı aşırı yoksulluğa iten bir gıda krizine yol açabilir. Bu risklerin birlikte gerçekleştiği olumsuz bir senaryoda, Brent petrolün varil fiyatı 2027’de ortalama 105 dolara ulaşabilir ve gıda emtia fiyatları, temel tahminde beklenenden %12 daha yüksek olarak 2022 seviyesini aşabilir.
Dünya Bankası Baş Ekonomist Yardımcısı ve Beklentiler Grubu Direktörü Ayhan Köse, “Emtia piyasaları aynı anda birçok büyük şokla karşı karşıya kalıyor. Yüksek enerji maliyetleri ve ticaret aksamaları, çok çeşitli emtialarda fiyatları yükselterek enflasyonu, gıda güvensizliğini ve ekonomik büyümeyi daha da kötüleştirme tehdidi oluşturuyor. Öncelik, en yoksul insanları korumak ve zaten ağır borç yükleriyle boğuşan düşük gelirli ülkeleri desteklemek olmalıdır.” dedi.
Dünya Bankası kaynaklarıYüksek fiyatların yol açtığı olumsuz sonuçlarla başa çıkmaları gereken ülkeleri desteklemek amacıyla, Dünya Bankası Grubu mevcut araçlar aracılığıyla 50 ila 60 milyar dolar arasında kaynak ayırdı; bu kaynakların 25 milyar doları önceden düzenlenmiş finansmandan oluşuyor. Bu kaynaklar, en savunmasız kesimler için sosyal güvenlik ağlarını destekleyebilir, mali kapasiteyi artırabilir ve işletmeler ile çiftlikler için işletme sermayesi ve likidite desteği sağlayabilir. Aynı zamanda, kurum kendi finansman ve bilgi hizmetlerinin yanı sıra özel sermayeyi harekete geçirme yeteneğini hızlandırma ve basitleştirme konusunda önemli ilerleme kaydetti.
Dolayısıyla Dünya Bankası Grubu, en önemlisi iş yaratma koşullarını iyileştirerek gelişmekte olan ülkelerdeki yeni nesil gençlere yatırım yapmak için iyi bir konumda bulunuyor.
Petrol arzı ve tüketim azalacakÇatışma, dünyanın enerji üretimi ve tüketiminde değişikliklere yol açıyor. Küresel petrol arzının 2026’da %5,2 oranında düşmesi bekleniyor; bu, 2020 küresel durgunluğu dışında son kırk yıldan fazla süredir görülen en büyük düşüş. Bu arada, tüketimin %2,5 oranında azalması bekleniyor; bu da 2020 ve 1980’den sonra kaydedilen en büyük üçüncü yıllık daralma. Arz kıtlığı ortamında yüksek fiyatlar talebi azaltırken, özellikle Çin’de elektrifikasyon da petrol kullanımını azaltıyor. Buna rağmen, üretim tüketimin altında kalmaya devam ediyor, bu da petrol stoklarından daha fazla çekilmeye ve piyasaların yeniden bozulmalara daha fazla maruz kalmasına neden oluyor.
Gübre fiyatlarının 2026’da %14 oranında artması bekleniyor; yılın başlarında üre fiyatlarındaki artış daha sonra yavaşladı ve 2027’de 2025 seviyelerine geri dönecek.
Metal fiyatlarının 2026’da yeni bir zirveye ulaşması ve alüminyum, bakır ve kalay fiyatlarının rekor seviyelere ulaşmasıyla %25 artması bekleniyor. Bu artışlar, yenilenebilir enerji, elektrikli araçlar ve veri merkezlerine yapılan yatırımlardan kaynaklanan güçlü talebi ve bu yıl yaşanan tedarik zinciri aksamalarını yansıtıyor. Fiyatların 2027’de %3 oranında düşmesi bekleniyor. Jeopolitik ve politika belirsizliği ortamında güvenli liman varlıklarına olan talebin yüksek kalması nedeniyle, kıymetli metallerin fiyatlarının 2026’da %40 oranında artması öngörülüyor. Fiyatların 2027’de bir miktar yavaşlaması ancak 2015-2019 ortalamasının üç katından fazla kalması bekleniyor.
Raporun özel odak noktası, emtia piyasalarının birbirine bağlılığını, yani bir emtianın fiyatındaki değişimin diğer emtia fiyatlarındaki şoklarla ne ölçüde açıklanabileceğini incelemektir. Rapora göre, emtia fiyatlarındaki oynaklık arasındaki bağlantılar, Ortadoğu’daki mevcut çatışmanın başlangıcından bu yana da dahil olmak üzere, ekonomik veya piyasa stresi dönemlerinde daha belirgin hale gelmektedir. Endüstriyel metaller, ortalama olarak diğer emtia gruplarına en fazla oynaklığı aktarmaktadır, ancak Ortadoğu çatışmasının başlamasından sonra petrol fiyatlarının rolü belirgin şekilde artmıştır.Read More