Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Sermaye Piyasası Kurulunun (SPK) 17 Eylül 2026 tarihli kararıyla tasfiye kapsamına alınan fonlarda yatırımı bulunan reel sektör firmalarını mercek altına aldı.
Merkezin Güncesi blogunda Genel Müdür Ünal Seven ve Müdür Kadir Gürci imzasıyla yayımlanan “Fon Tasfiyeleri ve Reel Sektör: Firma Verileri Ne Söylüyor?” başlıklı yazıda, reel sektör firmalarının fon maruziyetleri, ekonomideki ağırlıkları ve tedarikçi bağlantıları ortaya konularak, tasfiye kararı sonrasındaki kredi kullanımları değerlendirildi.
Fon piyasasındaki gelişmelerin, reel sektörü farklı kanallar üzerinden etkileyebileceğine işaret edilen yazıda, firmaların fonlarda kalan kaynaklarına erişememesi ve bunun tedarik ilişkilerine yansımasının yanı sıra, finansal varlık fiyatlarındaki düşüşler, finansal koşullardaki sıkılaşma ve güvendeki zayıflama da firmaların ve hanehalklarının harcama, yatırım ve finansman kararlarında belirleyici olabileceğinin altı çizildi.

Fon yatırımlarının büyüklüğü ve dağılımı15 Eylül 2026 itibarıyla yaklaşık 3 bin reel sektör firmasının tasfiye kapsamındaki fonlarda toplam 116 milyar TL yatırımı bulunuyor. Bu tutarın 57 milyar TL’si, yani yaklaşık yarısı, para piyasası fonlarında; kalan kısmı ise hisse senedi fonları ve diğer fon türlerinde yer alıyor. Bu firmaların sektörel dağılımında ise belirgin bir yoğunlaşma görülmüyor.
Bu firmalar reel sektörün toplam aktiflerinin yaklaşık yüzde 1,2’sini, istihdamının yüzde 0,6’sını, cirosunun yüzde 0,9’unu, ihracatının yüzde 1,1’ini ve ticari kredi bakiyesinin yüzde 0,9’unu oluşturuyor. Ancak fon yatırımlarının önemi, özellikle kısa vadeli riskler bakımından, her firma için aynı değil. Bu nedenle, her firmanın ilgili fonlardaki yatırım tutarı son yıl bilançosundaki dönen varlıklarına bölünerek bir maruziyet oranı hesaplandı ve firmalar bu orana göre üç grupta değerlendirildi. Buna göre, yüksek maruziyet grubundaki firmalar istihdamın ve cironun on binde 3’ünü oluşturuyor. Diğer bir ifadeyle, fon maruziyeti yüksek firmaların ekonomideki ağırlığı görece düşük. Ayrıca, bu firmaların toplam ticari kredilerdeki payı da on binde 2 gibi oldukça düşük bir seviyede.
Toplam satışları içinde tasfiye kapsamındaki fonlarda yatırımı bulunan firmaların payı yüzde 5’in üzerinde olan tedarikçiler, ekonomideki toplam istihdamın yüzde 1,2’sini, cironun ise yüzde 1,5’ini oluşturuyor. Düşük maruziyet grubundaki firmaları dışlandığında bu oranlar belirgin düşüyor.
Firmalar kısa vadeli krediye yöneldiSon olarak, tasfiye kapsamındaki fonlarda yatırımı bulunan firmaların krediye erişimi incelendi. Tasfiye süreci nedeniyle özellikle kısa vadeli yükümlülüklerin karşılanmasında yaşanabilecek güçlükler, firmaların işletme sermayesi ihtiyacını artırabiliyor. Bu nedenle krediye erişim hem bu firmalar hem de finansal istikrar açısından önem taşıyor. Haftalık verilere göre, bu firmaların kullandığı kısa vadeli TL kredilerin toplam kısa vadeli TL kredi kullanımları içindeki payı artıyor. Diğer bir ifadeyle, fonlarda yatırımı bulunan firmaların krediye erişiminin devam ettiği görülüyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının 1 Ekim 2026 tarihinde makrofinansal istikrarı ve bankaların likidite yönetimini desteklemek amacıyla yaptığı değişikliklerin de bu görünümde etkili olduğu değerlendirildi.
Merkez Bankası’nın analizleri, olağanüstü tasfiye kapsamındaki fonlarda yatırımı bulunan firmaların ve bu firmaların tedarikçilerinin ekonomideki ağırlığını ortaya koyarken, bununla birlikte, bu bulgular söz konusu firmaların karşılaştığı likidite güçlüklerinin önemini azaltmadığı gibi, fon piyasasındaki gelişmelerin reel sektör üzerindeki toplam etkisine ilişkin bir sonuç da sunmuyor. Varlık fiyatlarındaki düşüşler, finansal koşullardaki sıkılaşma ve güvendeki zayıflama da tüketim, yatırım ve üretim kararlarını etkileyebilir. TCMB’nin bankaların likidite yönetimini destekleyen adımları ile KOBİ ve özel sektör tahvili ihraççılarının finansmana erişimini destekleyen düzenlemeleri olası risklerin sınırlanmasına yardımcı olurken, tasfiye sürecinde sağlanabilecek ilerleme de bu etkilerin hafiflemesine katkı sağlayabilir.Read More